Wereldarmoededag 2009 in Arnhem

Mondiale armoede
Het goede nieuws is dat het aantal mensen in de wereld dat in extreme armoede leeft in de periode 1990-2005 is afgenomen van 1,8 miljard naar 1,4 miljard. Een daling van 41,7% van de wereldbevolking naar 25,7% in 15 jaar tijd. Zou die daling in dat tempo doorgaan, dan wordt Millenniumdoel nr.1 gehaald, namelijk halvering van het percentage mensen dat in 2015 in extreme armoede leeft vergeleken met het peiljaar 1990. Aldus het Ministerie van Buitenlandse Zaken in juli van dit jaar.
Het slechte nieuws is dat de wereldbevolking alsmaar groeit en dat het percentage mensen dat onder de armoedegrens leeft dan weliswaar mag dalen, maar dat er in concreto de afgelopen jaren 100 miljoen armen zijn bij gekomen.
Naar verwachting zal de wereldbevolking groeien van 6,7 miljard mensen nu naar 9,1 miljard in 2050. Dat betekent bijvoorbeeld dat de wereldvoedselproductie in 40 jaar tijd met 70% moet stijgen om die bevolkingsgroei te kunnen opvangen. Aldus de Wereldvoedselorganisatie FAO in oktober van dit jaar. Maar in de landen waar de meeste mensen in armoede leven en honger lijden, is de trek van het platteland naar de grote stad het grootst. Op zoek naar werk en inkomen loopt het platteland leeg en dreigt de landbouwgrond (en de lokale agrarische kennis) verwaarloosd te worden. Bovendien zal de landbouwproductie worden aangetast door extreme weersomstandigheden (droogte, overstromingen) als gevolg van de klimaat-verandering.
De afname van de wereldwijde armoede is het grootst in Zuidoost-Azië, China en India voorop. In India is het percentage armen in 15 jaar tijd gedaald van 51% in 1990 naar 42% in 2005. Maar door de bevolkingsgroei in dit land leven er nu 20 miljoen mensen méér in armoede dan in 1990. De landen waar de grootste armoede heerst liggen in Afrika (en dan vooral het gebied direct ten zuiden van de Sahara). De extreme armoede in dat gebied daalde weliswaar van 55,7% in 1990 naar 50,3% in 2005, maar ook hier zegt het percentage niet alles, want door droogte en bevolkingsgroei neemt het aantal armen juist weer sterk toe. Aldus opnieuw het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Zo gesteld lijkt het dweilen met de kraan open. Immers, hoeveel miljarden euro’s moeten er nog in ontwikkelingslanden gepompt worden, willen armoede en honger eindelijk uit de wereld zijn? En dan zal de huidige economische crisis zich ook in die landen ongetwijfeld laten gelden. Bovendien zijn het juist vaak de armste landen die gebukt gaan onder corruptie en gewelddadige conflicten tussen bevolkingsgroepen. Voeg daar aan toe dat kinderrijke gezinnen in de armste landen een allesbepalende traditie zijn, al was het maar omdat de kinderen de ouders en grootouders moeten zien te onderhouden en de moed zou je in de schoenen zinken.

Armoede in Arnhem
Je zult maar in de slums van Bombay wonen of op de vuilnishopen van Mexico City en horen dat je in Nederland tot de armen wordt gerekend wanneer je het abonnement op je dagblad niet kunt betalen of dat je je kind geen pc kunt geven om zijn huiswerk op te maken. Geen wonder dat de trek van de ontwikkelingslanden naar de rijke westerse landen zo groot is. Armoede is dus relatief, ook al is er dan een absolute ondergrens aan (de VN-norm is 1,25 dollar ofwel 0,87 euro per dag).
Maar die relativiteit heeft niet het laatste woord. Want je zult als moeder maar moeten vaststellen dat je kind op achter raakt op school vanwege het ontbreken van een pc thuis. Of dat je maar niet meer naar verjaardagen gaat omdat je je geen cadeautjes meer kunt permitteren. Beperking van je persoonlijke ontwikkelings- mogelijkheden en sociale uitsluiting zijn in de westerse landen dus terechte criteria bij het hanteren van de armoedegrens.
De Arnhemse Werkgroep Verzet tegen Armoede heeft becijferd dat 13% van de huishoudens in Arnhem op of onder het sociaal minimum zit. Als gevolg van de huidige crisis en de nog te verwachten ontslagen als naijl effect, zal dit percentage in de komende paar jaar ongetwijfeld nog stijgen. Gemeentelijke ondersteuning, onderlinge solidariteit en eigen creativiteit zijn in eerste instantie de sleutelwoorden in het pareren van deze situatie. Maar inzicht in het enorm hoge consumptieniveau waarop in het westen wordt geleefd en dat alleen mogelijk is geworden door het betrekken van goedkope grondstoffen en de inzet van onderbetaalde arbeidskrachten in ontwikkelingslanden is minstens zo belangrijk. Armoede is een onrecht, ook in de Nederlandse situatie. Maar het bestrijden van de lokale armoede - hier in Arnhem bijvoorbeeld - en het tegelijkertijd in stand houden van de oneerlijke handel met ontwikkelingslanden waar kinderarbeid floreert en pas echte armoede heerst, is een veel groter onrecht.

Wereldarmoededag 2009 in Arnhem
De organisaties die zich op 17 oktober in Arnhem tijdens de Wereldarmoededag presenteren zijn zich van deze tegenstelling bewust. Zo laat de Stichting Arnhem-Lima zien dat je met financiële en organisatorische steun aan krottenwijken in Peru de voorwaarden kunt scheppen waaronder de bewoners in Lima zelf hun situatie kunnen verbeteren. En zo laten de Wereldwinkel en de Fair Trade Campagne Arnhem Werkgroep zien dat het mogelijk is om met het betalen van een eerlijke prijs voor producten uit ontwikkelingslanden daadwerkelijk een bijdrage te leveren aan bestrijding van de armoede aldaar. En zo tonen de Raad van Kerken Arnhem en de Werkgroep Verzet tegen Armoede hun solidariteit met de stadsgenoten die het met een minimum inkomen moeten zien te rooien. Alleen al het feit dat deze organisaties op een dag als Wereldarmoededag ‘één’ zijn en gezamenlijk optrekken bij het vragen van aandacht voor armoede, illustreert de bereidheid van mensen om zich teweer te blijven stellen tegen dit wereldwijde onrecht. En daar zullen we het met ons allen toch in eerste instantie van moeten hebben.

Ed Bruinvis
Voorzitter Platform Arnhem Mondiaal